نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیارگروه حقوق دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران.
2 استادیار گروه حقوق دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران.
3 دانشجوی دکتری حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان، ایران.
کلیدواژهها
عنوان مقاله English
نویسندگان English
Introduction
One of the fundamental debates in criminal law concerns clarifying the relationship between the conditions of criminal responsibility and the constituent elements of crime. Under Article 140 of the Islamic Penal Code of 2013, criminal responsibility in cases of fixed punishments (ḥudūd), retaliation (qiṣāṣ), and discretionary punishments (ta’zīrāt) arises only when the offender, at the time of committing the offense, was sane, had reached the age of legal responsibility, and acted of their own volition. The legislator has identified these three elements as the conditions of criminal responsibility. However, a close examination of the material and mental elements of a crime clearly shows that their realization itself depends on the existence of these same three conditions. In other words, the absence of any one of them undermines one of the essential pillars of the offense, such that, fundamentally, no crime is committed.
Previous research shows that there is no single view on the relationship between criminal responsibility and the conditions of crime. The literature reveals a fragmented picture and a lack of a unified analysis of how these conditions affect the realization of crime. It is thus necessary to address the issue through an integrated approach, with particular emphasis on the role of sanity, maturity, and volition in the realization of the elements of crime. In this respect, the present study aimed to clarify the logical relationship between the three conditions of criminal responsibility (i.e., sanity, maturity, and volition) and the constituent elements of crime. It sought to demonstrate that criminal responsibility arises solely from the components that constitute the essential elements of the offense, and that, once the three elements of the crime are established, no additional conditions need to be proven in order to impose criminal responsibility. The study also offered a critique of the prevailing view that treats these conditions as external to the elements of crime, arguing instead that sanity, maturity, and volition are not independent and subsequent conditions but prerequisites for the realization of the elements of the crime, particularly the mental element and the attributability of the material element.
Materials and Methods
This research adopted a descriptive–analytical approach based on library and documentary sources. It began with a detailed examination of legal provisions, particularly the Islamic Penal Code of 2013, to analyze the concept of criminal responsibility and its conditions. It then reviewed and critically assessed the opinions and theories of jurists in order to examine the relationship between these conditions and the elements of crime. In doing so, the analysis employed a granular approach, separating the components of the mental element (e.g.., knowledge of the facts, knowledge of the law, will, and criminal intent) to clarify the fundamental role of sanity, maturity, and volition in the realization of each element.
Results and Discussion
The analysis yielded several insights. First, sanity and maturity function as prerequisites for the formation of criminal intent and knowledge of the factual circumstances of the offense; without them, the mental element of the crime cannot be realized. A person who lacks sanity or has not reached maturity does not possess the necessary capacity for the formation of criminal intent. Second, volition is an essential condition for attributing the material element of the crime to the perpetrator. In situations where volition is absent (e.g., in cases of duress, coercion, necessity, or instantaneous insanity), the material element of the crime is either not attributable to the perpetrator at all or must instead be attributed to a more decisive factor, such as the coercing party.
The study further demonstrated that concepts such as duress, insanity, minority, and severe mental disorders should in fact be understood as factors that undermine the elements of the crime itself— contrary to the traditional view that treats them merely as factors negating responsibility. Moreover, in provisions such as Articles 151 and 153 of the Islamic Penal Code, the legislator—by using the phrase shall not be punished rather than stating that no crime has been committed—has incorrectly treated the absence of the conditions of responsibility merely as a ground for non-punishment, whereas in such cases the crime has, in principle, not occurred.
Conclusion
Although referred to in Article 140 of the Islamic Penal Code as conditions of criminal responsibility, sanity, maturity, and volition actually play a foundational and essential role in the realization of the elements of crime. In the absence of these three conditions, the mental and material elements of the offense are fundamentally deficient, and, in essence, no crime is established that would require an assessment of criminal responsibility. Therefore, the traditional view of these concepts as conditions external to the elements of crime gives rise to analytical fallacies in criminal law and, at times, to unjust judgments. Accordingly, it is proposed that, in revising Article 140, the legislator replace the term conditions of criminal responsibility with necessary conditions for the realization of the elements of crime, or at least explicitly clarify that these conditions must be taken into account in analyzing the material and mental elements of crime. It is also essential for judicial authorities to examine these three conditions before making a final determination as to the occurrence of a crime, rather than afterward. Such a conceptual and procedural reform could constitute an important step towards criminal justice and a more accurate interpretation of penal laws.
By identifying the theoretical gap between the conditions for the realization of crime and the conditions for criminal responsibility, this research proposed a novel analytical model that could serve as a foundation for legislative revision and judicial practice. A major contribution of this study is the development of a coherent framework for classifying crime-negating factors into two categories: (1) factors that undermine the mental element, such as insanity and minority; and (2) factors that undermine the attributability of the material element, such as duress and necessity. This framework not only resolves theoretical ambiguities but also facilitates the practical application of legal provisions by judges.
کلیدواژهها English
فارسی
آقایی جنت مکان، حسین. (1403). حقوق کیفری عمومی(بزهکار و مسئولیت)، جلد2، چاپ هفتم، تهران، جنگل.
آقایی نیا، حسین. (1402). جرائم علیه تمامیت جمانی اشخاص(جنایات)، ویراست ششم،چاپ بیستم،تهران، نشر میزان.
اردبیلی، محمدعلی. (1401). حقوق جزای عمومی، جلد ۲، ویراست ششم، چاپ شصت و پنجم، تهران، نشر میزان.
باهری، محمد. (1389). نگرشی بر حقوق جزای عمومی، چاپ سوم، تهران، مجمع علمی فرهنگی مجد.
برهانی، محسن؛ محمدی، اقبال. (1402). «تحلیل شرط سنی مسئولیت کیفری مبتنی بر اندیشه فایده گرایی و سزاگرایی»، مطالعات حقوق کیفری و جرمشناسی، دوره 53، شماره 2، صص 166-۱۴۳.
جعفری، فریدون. (1401). «جایگاه رکن روانی و مسئولیت کیفری در تعریف جرم»، آموزه های حقوق کیفری، دوره 19، شماره 24، صص 62-۳۳.
جعفری، مجتبی. (1395). «تأملی در ماهیت و قلمرو اراده در تحقق مسئولیت کیفری»، پژوهش حقوق کیفری، سال 4، شماره ۱۵، صص ۱۴۲–۱۲۱.
زراعت، عباس. (1393). حقوق جزای عمومی، جلد ۱، چاپ سوم، تهران، جاودانه، جنگل.
سرلک، سارا. (1404). «مطالعه مقایسهای مرتکبین دارای اختلال روانی در حقوق ایران و آمریکا»، مطالعات حقوق، دوره 15، شماره 1، صص ۲۸۳-۲۳۹.
شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا). (1379). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه (اسفار اربعه)، ترجمه و تعلیق: محمد خواجوی، جلد ۶، چاپ اول، تهران، انتشارات مولی.
صادقی، محمدهادی. (1393). حقوق جزای اختصاصی ۱: جرائم علیه اشخاص (صدمات جسمانی)، چاپ بیستم، تهران، نشر میزان.
صادقی، محمدهادی؛ تنهایی، فرزاد. (1396). «ماهیت اختیار و جایگاه آن در حقوق کیفری»، پژوهش حقوق کیفری، دوره 6، شماره ۲۱، صص ۷۲–۳۹.
صانعی،پرویز. (1374). حقوق جزای عمومی، جلد 2،چاپ ششم،تهران،گنج دانش.
صفایی، سیدحسن؛ قاسمزاده، سید مرتضی. (1403). اشخاص و محجورین (حقوق مدنی)، چاپ سی و پنجم، تهران، سمت.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1374). تفسیر المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، جلد ۴، چاپ چهارم، تهران، بنیاد فکری و علمی علامه طباطبایی.
طهماسبی،جواد؛پتفت،آرین؛زمانی بابگهری، زینب.(1403). رشد کیفری در ماده 91 قانون مجازات اسلامی(بررسی ابعاد حقوقی،روان و عصب شناختی و رهنمودهای احراز آن)، چاپ دوم، تهران، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
عبداللهی،اسماعیل. (1389). درس هایی از فلسفه حقوق کیفری، تهران، انتشارات خرسندی.
عبید، روؤف. (1984). السببیه الجنائیه، چاپ چهارم، قاهره، دارالفکر العربی.
عمید، حسن. (1389). فرهنگ فارسی عمید، به کوشش: گیتی سرمدنیا، چاپ اول، تهران، راه رشد.
عوجی، مصطفی. (1988). القانون الجنایی العام، جلد2، بیروت، موسسه النوفل.
عوده،عبدالقادر. (1405ه.ق). التشریع الجنائی الاسلامی، جلد 1، چاپ ششم، بیروت، موسسه الرساله.
عوض، محمد عوض. (1980). القانون العقوبات، القسم العام، اسکندریه، دارالمطبوعات الجامعیه.
غلامی،علی.(1404). حقوق جزای عمومی، جلد2، چاپ دوم، تهران، نشر میزان.
غلامی، علی. (1392). «مانع یا رافع بودن صغر سن و جنون و عوامل مشابه آن نسبت به مسئولیت کیفری»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره 14، شماره 1، صص 77-53.
غلامی، نبی اله؛ عباسی، محمود؛ سلطانی کوهبانی، سکینه. (1397). «مفهوم جنون در قانون مجازات اسلامی؛ موضوعیت یا طریقت»، حقوق پزشکی، دوره 12، شماره ۴۴، صص ۹۴-۷۹.
قماشی، سعید. (1403). «تقصیر و نقش آن در تحقق جرم و مسئولیت کیفری»، فقه و مبانی حقوق اسلامی، دوره 57، شماره 2، صص 299-281.
قیاسی، جلال الدین و ساریخانی عادل. (1395)، مطالعه تطبیقی حقوق جزای عمومی اسلام و حقوق موضوعه، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
گلدوزیان، ایرج. (1400). محشای قانون مجازات اسلامی، چاپ دهم،تهران، مجد.
محسنی، مرتضی. (1376). دوره حقوق جزای عمومی، جلد ۳، چاپ اول، تهران، گنج دانش.
محمدخانی، عباس. (1395). عنصر روانی جرم، جلد ۱، چاپ اول، تهران، میزان.
محمد خانی، عباس. (1397). عنصر روانی جرم، جلد ۲، چاپ اول، تهران، میزان.
میرسعیدی، سید منصور. (1390). مسئولیت کیفری (قلمرو و ارکان)، جلد ۱، چاپ سوم، تهران، میزان.
میرمحمدصادقی، حسین. (1400). حقوق جزای عمومی، جلد ۲، چاپ اول، تهران، دادگستر.
میلانی، علیرضا؛ عبدالکریمی، زینب. (1394). «درآمدی بر مسئولیت کیفری بدون تقصیر»، مطالعات علوم اجتماعی، دوره 1، شماره 1، صص 88-72.
نجفی، محمدحسن. (1367). جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، تحقیق و تصحیح: عباس قوچانی، جلد ۴۲، چاپ سوم، تهران، دارالکتاب الاسلامیه.
ولیدی،محمد صالح. (1371). حقوق جزای عمومی(مسئولیت کیفری)، تهران، امیر کبیر
یاره، محمد رمضان. (1997). شرح القانون الجنایی اللیبی، الاحکام العامه(الجریمه و الجزاء)، طرابلس، المرکز التربوی للبحوث و الدراسات العلمیه.
یاوری، احسان. (1399). تقریرات درس جزای عمومی، دوره کارشناسی ارشد، دانشگاه آیتالله بروجردی، نیمسال اول سال تحصیلی ۹۸–۹۹.
Translated References into English
